Ceyhan’da Gezilecek Yerler
Çukurova’nın doğu ucunda, Ceyhan Nehri’nin ovaya açıldığı yerde, binlerce yıl boyunca Orta Anadolu’yu Suriye’ye bağlayan yollar kesişiyordu. Bugün pamuk ve buğday tarlalarıyla kaplı düzlüğün üzerinde yükselen her tepede bir kale, her köy yolunun kenarında bir höyük ya da kervansaray görmek bu yüzden şaşırtıcı değil. Hititlerden Bizans’a, Kilikya Ermeni Krallığı’ndan Osmanlı menzil hanlarına kadar katman katman bir tarih, Adana’ya bir saatten kısa mesafede.
Aşağıdaki yerlerin çoğu açık alan ve ücretsiz; asıl gereken, aralarında dolaşmak için bir araç. Adana merkezden sabah çıkan biri, ilçe merkezini ve çevresindeki kaleleri tek günde görebilir. Adana’nın geneli için Adana gezi rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
Kısa Özet
| Yer | Konum | Ne için |
|---|---|---|
| Yılankale | Adana-Ceyhan yolu | Ovaya hâkim Orta Çağ kalesi, manzara |
| Sirkeli Höyük | Sirkeli, nehir kıyısı | II. Muvatalli’nin Hitit kabartması |
| Tatarlı Höyük | Tatarlı | Kazısı süren Hitit dönemi yerleşimi |
| Abdulkadirağa Camii | Ceyhan merkez | İlçenin en eski camisi |
| Durhasan Dede Türbesi | Durhasan | Alevi-Bektaşi ziyaretgâhı |
| Kurtkulağı Kervansarayı | Kurtkulağı | 1711 tarihli menzil hanı |
| Kazankaya Kalesi | Kurtkulağı yakını | Kale kalıntıları, mesire alanı |
| Tumlu Kalesi | Ceyhan’ın kuzeyi | Sekiz burçlu tepe kalesi |
| Anavarza Antik Kenti | Kozan (yakın çevre) | Zafer takı, mozaikler, kale; ücretsiz |
| Misis Köprüsü | Yüreğir (yakın çevre) | Ceyhan Nehri üzerindeki tarihî köprü |
Ceyhan İlçesindeki Yerler
Yılankale
Adana’dan Ceyhan’a giderken ovanın ortasında aniden yükselen kayalık tepenin üzerindeki kale, bölgenin en çarpıcı silueti. Gülek Boğazı’ndan Adana, Misis, Payas ve Antakya’ya uzanan kervan yolunu koruyan kaleler zincirinin bir halkası. Kimin yaptırdığı kesin bilinmiyor; mimarisi Bizans dönemine işaret ediyor, Haçlılar ve Kilikya Ermeni Krallığı döneminde de kullanıldığı düşünülüyor.
Yaklaşık 700 metrelik sur, iki katlı sekiz burçla güçlendirilmiş; güneydeki kapıdan girilip merdivenlerle iç avluya çıkılıyor. Yukarıdan Ceyhan Nehri’nin kıvrımları ve Çukurova düzlüğü tüm genişliğiyle görülüyor. Giriş ücretsiz. Tırmanış kayalık ve gölgesiz; yazın sabah erken ya da gün batımına yakın gidin, kaymayan ayakkabı giyin.

Sirkeli Höyük ve II. Muvatalli Kabartması
Nehrin batı kıyısında, Nur Dağları’na yaklaştığı noktada, yaklaştığı noktada, yaklaşık 30 metre yüksekliğinde bir höyük. Hemen yanındaki kayaya oyulmuş kabartma, Kadeş Savaşı’nda Mısır firavunu II. Ramses’in karşısına çıkan Hitit kralı II. Muvatalli’yi gösteriyor; Anadolu’da tarihi belirlenebilen en eski Hitit kaya kabartması olarak kabul ediliyor. Kralın Suriye seferleri sırasında bu geçiş noktasını kullandığı düşünülüyor.
Höyükte Bern Üniversitesi’nden Prof. Dr. Mirko Novak başkanlığında uluslararası bir ekip kazı yapıyor; Erken Tunç Çağı’ndan Helenistik döneme uzanan katmanlar ortaya çıkarıldı. Kazı alanı genel ziyarete açık değil, ancak kabartma yol kenarından görülebiliyor.

Tatarlı Höyük
İlçe merkezine yaklaşık 24 km uzaklıkta, bazalt bir yükseltinin üzerindeki 35 metre yüksekliğinde höyük. Hitit döneminin önemli yerleşimlerinden biri olarak kazılıyor. Kazılardan önce höyüğün üzerinde bir düğün salonu bulunuyordu; Adana Koruma Kurulu kararıyla yıkıldı. Kazı sezonları dışında alan sakin; höyüğün tepesinden ova manzarası görülebiliyor.

Abdulkadirağa Camii
İlçenin en eski camisi; 1868’de bölgeye ilk yerleşen Nogay Türklerinden Abdulkadir Ağa tarafından yaptırıldı. “Ulu Cami” olarak da anılıyor, minaresi 1946’da eklendi. 27 Haziran 1998 Adana-Ceyhan depreminde hasar gördü. İlçe merkezinde, Ceyhan’ın 19. yüzyılda Nogay ve Türkmen yerleşimiyle kurulan geçmişini hatırlatan bir yapı.

Durhasan Dede Türbesi
18. yüzyılın başlarında yapıldığı tahmin edilen, kare planlı, tek kubbeli küçük bir türbe; kapısındaki kitabeden 1871’de onarıldığı anlaşılıyor. Çevresindeki köy Tahtacı Türkmenlerinin yerleşimi; Durhasan Dede bu topluluk tarafından pir kabul ediliyor ve “Yanyatır” adıyla da anılıyor. Rivayete göre IV. Murat Bağdat Seferi sırasında Misis yakınlarında konakladığında Durhasan Dede padişahı ziyaret edip zafer için dua etmiş. Alevi ve Bektaşiler için önemli bir ziyaretgâh; ziyarette yöre halkının adabına uyun.

Kurtkulağı Kervansarayı
Eski Halep kervan yolu üzerinde, 1711’de Hüseyin Paşa tarafından mimar Mehmet Ağa’ya yaptırılan menzil hanı. Yaklaşık 24×46 metre ölçülerindeki yapının odaları beşik tonozlarla örtülü; Selçuklu kervansaraylarının plan özelliklerini sürdürüyor. “Menzil Hanı” olarak da anılıyor. Hemen yanındaki iki kubbeli, revaklı avlulu cami, kapısındaki kitabeye göre 1901’de Haydar Ağa adlı bir hayırsever tarafından yaptırılmış.

Kazankaya Kalesi
Kurtkulağı’nın yaklaşık 1 km kuzeyinde, Ceyhan’a 15 km mesafedeki kale, Halep yolunu gözetleyen bir karakol olarak kullanıldı. Kuzeydoğu eteklerinde kaya mezarları ve çeşmeler var; mezarlar yöre halkı tarafından ziyaretgâh olarak kullanılıyor. Kalenin Kurtuluş Savaşı yıllarında Fransız birliklerince karargâh olarak kullanıldığı anlatılıyor. Alan ağaçlandırılarak mesire yerine dönüştürüldü; Kurtkulağı Kervansarayı ile aynı durakta gezilebiliyor.

Tumlu Kalesi
İlçe merkezine yaklaşık 17 km mesafede, ovanın ortasındaki yüksek bir tepenin üzerinde, bölgenin en sağlam kalmış kalelerinden biri. Yaklaşık 800 metrelik sur sekiz burçla korunuyor ve doğuya açılan tek kapısı var. Ovaya bakan gözetleme kulesi, savunma hendekleri, iç kısımdaki yapı ve sarnıç kalıntıları ile tepe eteklerindeki kaya mezarları görülebiliyor. Tırmanış dik; su ve şapka alın.

Yakın Çevre
Kuzeydeki Kozan ilçesinde yer alıyor; ama aynı rotaya kolayca giriyor ve bölgenin en büyük antik kenti. Roma döneminde Kilikya’nın başkentlerinden biri olan kent, dik bir kaya kütlesinin eteğine kurulmuş; tepedeki kale ise Kilikya Ermeni Krallığı döneminde kraliyet merkeziydi. Zafer takı, sütunlu cadde kalıntıları, kiliseler, kaya mezarları ve yerinde korunan mozaikler görülebiliyor. Kozan’a 28 km, Adana’ya 81 km. Ören yeri ücretsiz. Kaleye tırmanış uzun ve dik; yalnızca kenti gezmek için bile en az iki saat ayırın.

Misis Köprüsü (Yüreğir)
Adana-Ceyhan arasında, Yüreğir ilçesine bağlı Misis’te, Ceyhan Nehri üzerindeki taş köprü. Kökeni Roma dönemine uzanıyor ve yüzyıllar boyunca defalarca onarıldı. Yöredeki efsaneye göre ölümsüzlük iksirini bulan Lokman Hekim, tarifini yazdığı kâğıdı bu köprüden nehre düşürmüş. Antik Mopsuestia kentinin bulunduğu Misis’te mozaik müzesi de var; açık olup olmadığını gitmeden kontrol edin.

Bir Günlük Rota
Adana’dan sabah erken çıkın. Önce Misis Köprüsü, ardından Yılankale (serin saatlerde tırmanmak için). Yola devam edip Sirkeli’de Muvatalli kabartmasını görün ve Ceyhan merkezde Abdulkadirağa Camii’ne uğrayın; öğle yemeğini ilçede yiyin. Öğleden sonra Kurtkulağı Kervansarayı ve Kazankaya, vakit kalırsa Tumlu Kalesi. Anavarza’yı ayrı bir yarım güne bırakmak daha rahat; aynı güne sıkıştırılacaksa Tumlu’dan sonra kuzeye geçin.
Ulaşım ve Pratik Bilgiler
- Ulaşım: Ceyhan, Adana merkeze yaklaşık 45 km. Adana’dan otobüs ve dolmuşlarla ilçe merkezine ulaşmak kolay; ancak kaleler ve höyükler köylere dağınık olduğu için çevreyi gezmek için araç gerekiyor.
- Ücretler: Anavarza dahil buradaki yerlerin hepsi ücretsiz. Adana’daki Arkeoloji Müzesi ise MüzeKart’la ya da biletle giriliyor.
- Mevsim: Çukurova yazları çok sıcak ve nemli; kale tırmanışları için ekim-nisan arası çok daha uygun. Bahar aylarında ova yeşil ve en güzel halinde.
- Hazırlık: Kalelerin hiçbirinde kafe ya da gölgelik yok; su, şapka ve kaymayan ayakkabı şart.
Sık Sorulan Sorular
Ceyhan’da en çok görülmeye değer yer neresi?
Manzara için Yılankale, tarih için Sirkeli’deki II. Muvatalli kabartması. Yakın çevreyle birlikte düşünülürse Anavarza Antik Kenti.
Hayır, Kozan ilçesinde; ama Ceyhan gezisine kolayca eklenebiliyor. Giriş ücretsiz.
Yılankale’ye giriş ücretli mi?
Açık alan olarak ziyaret ediliyor, giriş ücreti uygulanmıyor.
Ceyhan bir günde gezilir mi?
Araçla evet: Yılankale, Sirkeli, Kurtkulağı, Kazankaya ve Tumlu bir güne sığıyor. Anavarza için ayrı bir yarım gün ayırmak daha rahat.
Adana’nın geri kalanını gezmek için Adana’da gezilecek yerler yazımıza bakabilirsiniz.